Η τεχνική του φωτογραφικού πορτραίτου* χρησιμοποιείται με μεγάλο ενδιαφέρον στη συμβουλευτική ή θεραπευτική διαδικασία**. Ιδιαίτερα όταν ο ενδιαφερόμενος έχει τη δυνατότητα να είναι ο δημιουργός των φωτογραφιών, συνειδητά ή ασυνείδητα, αναπαριστά τις εμπειρίες του, τα συναισθήματα του, τις σκέψεις του˙τη δική του πραγματικότητα. Βγάζοντας ο ενδιαφερόμενος φωτογραφία τον ίδιο του τον εαυτό, ανακαλύπτει περισσότερα για το ποιος είναι ή ποιος θα ήθελε να είναι, συγκρίνει τις ομοιότητες και τις διαφορές ανάμεσα στα επιθυμητά και στα ρεαλιστικά μέρη της ταυτότητας  του και έτσι αντιλαμβάνεται καλύτερα από που πιθανά προέρχονται πιθανές προσδοκίες και ματαιώσεις του.  

Πέρα όμως από την ενεργητική θέση που προσφέρει η λήψη φωτογραφιών, συχνά ο ενδιαφερόμενος καλείται να προβεί σε ανασκόπηση «καθημερινών» φωτογραφιών που βρίσκονται σε περιοδικά/εφημερίδες ή στο διαδίκτυο προκειμένου να αναζητήσει εκείνες που του θυμίζουν τον εαυτό του ή που αποτελούν μια μεταφορική εικόνα του εαυτού του.

Ο Scheafer και η Weiser συμφωνούν ότι με μια πιο διευρυμένη «ματιά» τα πορτραίτα δύναται να περιλαμβάνουν αντικείμενα, οπτικές μεταφορές, αντιστοιχίσεις και συμβολισμούς εαυτού (όπως μάσκες, αντικείμενα του περιβάλλοντος, κ.α). Συνεπώς, ένας συνδυασμός εργασιών με φωτογραφίες του ενδιαφερόμενου και από τον ενδιαφερόμενο, μπορούν να διεγείρουν ενδιαφέρουσες συζητήσεις. Τόσο οι φωτογραφίες από έξω προς τα μέσα (τραβηγμένες από  κάποιο τρίτο άτομο), όσο και από μέσα προς τα έξω (τραβηγμένες από τους ίδιους) καθρεπτίζουν τον ίδιο του τον εαυτό του. Κάθε πορτραίτο μπορεί να είναι μια εξερεύνηση διαφορετικών απόψεων του ενδιαφερόμενου ή όψεων του εαυτού του.

Στον πυρήνα των ζητημάτων που θέτει ο ενδιαφερόμενος συνήθως βρίσκονται θέματα αυτοεκτίμησης, αυτογνωσίας, αυτοαποδοχής. Με την τεχνική του πορτραίτου μπορεί κανείς να παρατηρήσει τον εαυτό του, χωρίς φίλτρα, προσθήκες ή ερμηνείες  από τους άλλους. Συνεπώς τα θεραπευτικά αποτελέσματα που προκύπτουν είναι πολύ ισχυρά. Τα πορτραίτα δίνουν τη δυνατότητα για τη διερεύνηση αυτών των εννοιών γι΄αυτό και συχνά η τεχνική μπορεί να φαντάζει επώδυνη. Ωστόσο, πρόκειται για έναν ασφαλή τρόπο, ώστε να αντιμετωπίσει  oενδιαφερόμενος την πιθανή άρνησή του και να συνεχίσει την διαδικασία της προσωπικής του ανάπτυξης, ρίχνοντας φως στους όποιους περιορισμούς και άμυνες

Ο Scheafer επισημαίνει ότι η τεχνική του πορτραίτου εστιάζει στις αντανακλάσεις της αυτοεικόνας. Όταν η εσωτερική εικόνα κάποιου ανθρώπου είναι πολύ φτωχή ή κατεστραμμένη καθίσταται πολύ δύσκολο να λάβει θετική ανατροφοδότηση.

 Η Weiser περιγράφει την εν λόγω τεχνική ως ευκαιρία για τον πελάτη να διαφοροποιηθεί από τα κομμάτια εκείνα του εαυτού του που δεν του είναι αρεστά και να δοκιμάσει εναλλακτικές εικόνες του εαυτού του.

Αναμφίβολα οι εργασίες της τεχνικής του πορτραίτου ωθούν τον ενδιαφερόμενο να περάσει πολύ χρόνο με τον εαυτό του, διερευνώντας τις εσωτερικές ανησυχίες και να πάρει το χρόνο του ώστε να μετακινηθεί σε νέο σημείο προκειμένου να δημιουργήσει το πορτραίτο του. 

Για κάποιους ανθρώπους μπορεί να είναι η πρώτη φορά που δέχονται τέτοιες αναθέσεις και να χρειάζεται να αφιερώσουν  αρκετό χρόνο για να σκεφτούν την ιδιωτική ζωή τους με κάθε λεπτομέρεια, να διερευνήσουν στις δικές τους ανάγκες ή ακόμα να αναγνωρίσουν ότι έχουν τα δικά τους συναισθήματα  πέρα από αυτά  που πιθανά τους υποδεικνύουν οι άλλοι να «αισθανθούν».

Ο ενδιαφερόμενος όταν έχει τη δυνατότητα να  παρατηρήσει οπτικά τον εαυτό του, χωρίς η διαδικασία να φιλτράρεται από τις απόψεις άλλων, τότε συνειδητοποιεί πόσο πολλές αντιλήψεις και κρίσεις του εαυτού του δημιουργούνται από την εσωτερίκευση των αντιλήψεων των άλλων, πέρα από την αντανάκλαση της δικής τους εσωτερικής ταυτότητας. Μια τέτοια συνειδητοποίηση μπορεί να αποτελέσει σκαλί για την αυτογνωσία προκειμένου να ξεκινήσει κανείς να αντιλαμβάνεται ότι οι ίδιος είναι υπεύθυνος για τις όποιες επιθυμητές αλλαγές. Έτσι αρχίζει να συνειδητοποιεί ότι εξαρτάται αποκλειστικά από τον ίδιο όχι μόνο να ξεκινήσει αυτή την διαδικασία αλλά και να αποδεχτεί την ευθύνη των αποτελεσμάτων .

Ο Doug επισημαίνει ότι το γεγονός της προηγούμενης εξοικείωσης των ανθρώπων με τη φωτογραφία, καθώς οι περισσότεροι ενδιαφερόμενοι έχουν υπάρξει οι ίδιοι  φωτογράφοι αλλά και έχουν ποζάρει για να φωτογραφίθούν, καθιστά τη φωτογραφία μια προσέγγιση χαμηλού ρίσκου και αποτελεσματικό εργαλείο στα χέρια των ειδικών.

Με την κατάλληλη καθοδήγηση ενός ειδικού, ο ενδιαφερόμενος έχει τη δυνατότητα να νιώσει άνετα, να διερευνήσει τον εσωτερικό του εαυτό και να μπει σε διάλογο μαζί του. Η Rubin επιμένει ότι σε μια πρόσωπο με πρόσωπο συνάντηση στην οποία συμμετέχει και ένας ειδικός, ο οποίος γνωρίζει  πώς να χειριστεί τους ψυχολογικούς μηχανισμούς άμυνας του ενδιαφερόμενου, που τυχόν υποβόσκουν, παρέχεται  ανατροφοδότηση με στόχο την αποδέσμευση, την καλύτερη επικοινωνία και αποκάλυψη των συναισθημάτων και των βαθύτερων  ασυνείδητων σκέψεων. 

Η Case και οι συνεργάτες της  τονίζουν τον ρόλο που έχει ο ειδικός στην εκμαίευση αληθειών  που πηγάζουν από τον ψυχικό κόσμο των ενδιαφερόμενων, αλλά και στην βοήθεια ώστε να μεταβούν από τον εσωτερικό στον εξωτερικό κόσμο. 

Για την Weiser κατά τη διάρκεια της συμβουλευτικής/ θεραπευτικής  παρέμβασης  είναι σημαντικό ο ειδικός να αναγνωρίζει τα μη λεκτικά σημάδια και κυρίως τα οπτικά ώστε να μπορέσει  να κατανοήσει τις «μη συνειδητές όψεις της επικοινωνίας» πέρα από τα όσα οι πελάτες εκφράζουν με λόγια, παραμένοντας ως πρωταρχικός σκοπός να βοηθηθεί ο άνθρωπος να δει καλύτερα τη ζωή του εστιάζοντας στα στιγμιότυπα, τα οποία αντιπροσωπεύουν τη διανοητική και συναισθηματική του περιουσία.

Τα φωτογραφικά αποτελέσματα μιας εργασίας πορτραίτου μπορούν να δώσουν απαντήσεις με τρόπο που οι λέξεις ποτέ δεν θα μπορούσαν να εξηγήσουν πλήρως ή να προσδιορίσουν. Συζητώντας τις φωτογραφίες μια επιπρόσθετη βοήθεια προκύπτει από τις αποδείξεις που προσφέρει η φωτογραφία, οι οποίες αποδείξεις προηγουμένως ήταν ασυνείδητες  και συνεπώς μη διαθέσιμες στη θεραπευτική διαδικασία, μέχρι που τους δόθηκε φωνή μέσα από τη φωτογραφική δραστηριοποίηση.

Ο Ριβέλλης επίσης, αναφέρεται σε αυτή την ιδιότητα της φωτογραφίας˙ μοιάζει τόσο αληθοφανής που την κάνει να ξεχωρίζει από τις άλλες μορφές εικόνας, όπως το σκίτσο ή τη ζωγραφική, καθώς η συναισθηματική φόρτιση του θεατή προέρχεται από την πεποίθησή του ότι πρόκειται για την πιστή απεικόνιση της πραγματικότητας σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή.

*Στα πορτραίτα περιλαμβάνονται κάθε είδους φωτογραφίες που ο ενδιαφερόμενος βγάζει τον εαυτό του, κυριολεκτικά ή μεταφορικά.

**Οι όροι συμβουλευτική και ψυχοθεραπείαχρησιμοποιούνται στο εν λόγω άρθρο χωρίς απόλυτη διάκριση, δεδομένου ότι οι βιβλιογραφικές πηγές στις οποίες στηρίχτηκε η συγγραφή του  προέρχονται από την ανασκόπηση της διεθνούς βιβλιογραφίας όπου τα όρια της συμβουλευτικής και της ψυχοθεραπείας και τα πλαίσια άσκησης τους διαφοροποιούνται σημαντικά.

Για την Weiser, J.επίσης, βλέπε: See what I mean? Photography as nonverbal communication in cross-cultural psychology. In F. Polyatos (Ed.), Cross Cultural Perspectives in Non Verbal Communication (pp.245-290). Toronto: Hogrefe.

http://www.bc-psychologist.com/downloads/other/Weiser_BCPA_08.pdf

Photo credit: August Sander, "Nun" 1921

Πρόσφατα Άρθρα

News (23 Μάι 2019)

Corpus* *Ερμηνείες: Α. Το σώμα  Β. Ένα σύνολο συγκεντρωμένων στοιχείων  Ομαδική έκθεση φωτογραφίας ΤΕΛΕΙΟΦΟΙΤΩΝ Δ.Ι.Ε.Κ. ΚΗΦΙΣΙΑΣ Το «προπατορικό αμάρτημα», στο δυτικό κόσμο, θα...

News (23 Μάι 2019)

Οι “Άλλοι” είναι έρευνα ζωής.  Είναι η προσπαθεια μου να γνωρίσω τους εναπομείναντες αντιρρησίες της πολιτικής ορθότητας όλου του κόσμου. Να δω πετυχημένες ή αποτυχημένες προσπάθειες...

News (22 Μάι 2019)

“Να συνδιαλέγεσαι με τους δαίμονές σου χωρίς να πιστεύεις ότι είσαι ο πιο δυνατός” Δώδεκα ενότητες/απόπειρες οπτικής αποτύπωσης της σχέσης χρόνου και μνήμης. Το αίτιο και το αποτέλεσμα...

News (17 Μάι 2019)

Η εισήγηση του Κωστή Αντωνιάδη θα αφορά στην προσωπική του δουλειά αλλά και στο μέλλον της φωτογραφίας όπως και ο τίτλος περιγράφει. Στην συνέχεια θα επακολουθήσει συζήτηση. Επειδή είναι πιθανό η...

News (17 Μάι 2019)

Η Φωτογραφική Ομάδα METAPolis σας προσκαλεί τη Δευτέρα, 27 Μαΐου 2019, στις 19:30, στην Τεχνόπολη του Δήμου Αθηναίων στα εγκαίνια της Έκθεσης Φωτογραφίας “Urban”, μίας έκθεσης- ενδοσκόπησης και...

News (16 Μάι 2019)

Ζήστε και φωτογραφίστε το παραδοσιακό πανηγύρι του Αη Συμιού με την καθοδήγηση του Βασίλη Αρτίκου, από τις 15 έως και τις 17 Ιουνίου στο Μεσολόγγι. Ο έμπειρος φωτογράφος σας συνοδεύει και σας βοηθά...

News (16 Μάι 2019)

Τα Μαθήματα Φωτογραφίας Ρεθύμνου διοργανώνουν διήμερο workshop με τον Γιώργο Γιατρομανωλάκη στις 18 και 19 Μαΐου . Το workshop περιγράφεται από τον Γιατρομανωλάκη : An introduction to...

News (16 Μάι 2019)

Ο Παύλος Φυσάκης καλεσμένος του Φωτογραφικού Τομέα του Πολιτιστικού Ομίλου Φοιτητών του Πανεπιστημίου Αθηνών (Π.Ο.Φ.Π.Α.) θα παρουσιάσει το έργο του και θα έχετε τη δυνατότητα να μιλήσετε μαζί...

News (13 Μάι 2019)

“Τραβάμε φωτογραφίες για να καταλάβουμε το νόημα της ζωής μας!” Ralph Hattersley Η γοητεία του να παγώνεις τον χρόνο με το πάτημα ενός κουμπιού. Η ανάγκη να κλείσεις όλη την έκφραση της...

News (10 Μάι 2019)

Η Φωτογραφία ως εργαλείο ενδυνάμωσης ατόμων με εμπειρία καρκίνου Το Eyes of Light σας προσκαλεί στα εγκαίνια της έκθεσης Eyes of Light: Εστιάζοντας στη Ζωή, το Σάββατο 18 Μαΐου 2019, στις 20:00...

News (10 Μάι 2019)

Το φωτογραφικό εργαστήριο του Δήμου Χαλανδρίου "Ο λόγος στην Εικόνα" με συντονιστή τον Μπάμπη Κουγεμήτρο σας προσκαλεί στην διάλεξη του Φώτη Καγγελάρη με τίτλο : ΄΄ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΄΄...

News (10 Μάι 2019)

Στο πλαίσιο των παράπλευρων εκδηλώσεων του PhotopolisAgrinioPhotoFestivalοι φωτογράφοι, οι οποίοι  θα βρεθούν στο Αγρίνιο, θα έχουν την ευκαιρία να έρθουν σε επαφή με τους Φωτογράφους...