Χριστουγεννιάτικο δέντρο στο καθιστικό

Είναι ελάχιστες οι φωτογραφίες τής Αμερικανίδας Diane Arbus που δεν απεικονίζουν ανθρώπους. Το «Χριστουγεννιάτικο δέντρο στο καθιστικό τού Levittown στο Long Island» είναι μια από αυτές. Εν τούτοις οι άνθρωποι είναι και εδώ παρόντες χωρίς να φαίνονται. Τα θλιβερά μικροαστικά έπιπλα, το καλυμμένο με νάυλον πορτατίφ, η κιτς αισθητική, το τεράστιο και κυρίαρχο, αν και πνιγμένο από το ταβάνι, χριστουγεννιάτικο δέντρο, όλα αυτά συνιστούν μιαν εικόνα ανθρώπων

Χριστουγεννιάτικο δέντρο στο καθιστικό

Η κοσμική πλευρά τής γιορτής των Χριστουγέννων συνέβαλε στο να καθιερωθεί σαν η δημοφιλέστερη στον δυτικό κόσμο. Οικογενειακή ζεστασιά, σπιτικό, αλληλεγγύη, κατανάλωση, δώρα και παιδιά ορίζουν το πλαίσιό της. Σε μια κοινωνία όμως όπου όλα τα παραπάνω κλονίζονται, είναι επόμενο να ανοίγει και η ρωγμή από την οποία εισβάλλουν στο πλαίσιο τής γιορτής κάθε λογής ψυχολογικές κρίσεις, αστάθειες και ανατροπές. Και αν, σε πείσμα των ανωτέρω, τα Χριστούγεννα παραμένουν για τους περισσότερους μια τρυφερή παιδική ανάμνηση, αυτό δεν δικαιώνει και την αγωνιώδη προσπάθεια να διατηρηθούν αλώβητα στο πέρασμα των χρόνων, στο πλαίσιο μιας παιδικής αθωότητας που έχει εκ των πραγμάτων χαθεί. ʼραγε πρόκειται για αδυναμία αποδοχής μιας όχι ρόδινης πραγματικότητας; Για άρνηση ωριμότητας; Ή απλώς για φυγή μέσα από όνειρα;

Είναι ελάχιστες οι φωτογραφίες τής Αμερικανίδας Diane Arbus που δεν απεικονίζουν ανθρώπους. Το «Χριστουγεννιάτικο δέντρο στο καθιστικό τού Levittown στο Long Island» είναι μια από αυτές. Εν τούτοις οι άνθρωποι είναι και εδώ παρόντες χωρίς να φαίνονται. Τα θλιβερά μικροαστικά έπιπλα, το καλυμμένο με νάυλον πορτατίφ, η κιτς αισθητική, το τεράστιο και κυρίαρχο, αν και πνιγμένο από το ταβάνι, χριστουγεννιάτικο δέντρο, όλα αυτά συνιστούν μιαν εικόνα ανθρώπων. Απεικονίζουν χαρακτήρες και υπαινίσσονται πρόσωπα. Εκείνων που προς στιγμήν βγήκαν από το συγκεκριμένο δωμάτιο, αλλά που φαίνεται να άφησαν πίσω τους σημάδια από τα ίδια συναισθήματα που αποπνέει όλη η ανθρώπινη τοιχογραφία των προσώπων τής Arbus: θλίψη, τρυφερότητα, συμπόνια, σαρκασμό και λίγη κρυμμένη απόγνωση. Αυτοί είναι οι άνθρωποι τής φωτογράφου. Αυτό εκφράζει και το δυσανάλογο δέντρο, σε ένα μέγεθος που υπογραμμίζει την έκταση τής ελπίδας και το βάθος τής απελπισίας. Μόνον η γιορτή των Χριστουγέννων είναι σε θέση να αποκαλύψει όλα όσα χάνονται με το τέλος τής παιδικής αθωότητας και να υπαινιχθεί όλα όσα δεν κατακτήθηκαν μετά. Αυτό όμως εκτός από τραγικό είναι ταυτόχρονα και ανθρώπινο, άρα τρυφερό. Οι σημαντικοί καλλιτέχνες, όπως η Arbus, ξέρουν ότι τα συναισθήματα είναι πάντοτε αντιφατικά και ποτέ μονοσήμαντα.

Η γνωστή αμερικανίδα φωτογράφος Diane Arbus πρωτοεμφανίστηκε στα τέλη τής δεκαετίας τού '60 με την ευκαιρία μιας έκθεσης, που διοργανώθηκε στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης τής Νέας Υόρκης από τον διευθυντή τού Τμήματος Φωτογραφίας τού Μουσείου, τον John Szarkowski, στον οποίον άλλωστε ο κόσμος τής φωτογραφίας οφείλει πάρα πολλά. Εκτός από την Arbus, στην έκθεση συμμετείχαν και οι πρωτοεμφανιζόμενοι Garry Winogrand και Lee Friedlander, κάτω από τον γενικό τίτλο «New Documentary». Ο τίτλος προφανώς υπονοούσε ότι είχε γεννηθεί ένα νέο είδος πιστής, αλλά άκρως υποκειμενικής, καταγραφής. Η Diane Arbus, που ξεκίνησε τη σχέση της με τη φωτογραφία σαν φωτογράφος μόδας συνεργαζόμενη με τον σύζυγό της Alan Arbus, πήρε ταυτόχρονα διαζύγιο και από τον άντρα της και από την επαγγελματική της απασχόληση. Επηρεασμένη από τη δασκάλα της στη φωτογραφία, την τότε διάσημη Lisette Model, έστρεψε το ενδιαφέρον της στη συλλογή προσώπων που η ίδια χαρακτήριζε σαν freaks, ανθρώπων με οριακή εμφάνιση, ανθρώπων που προκαλούν το γέλιο και τον σαρκασμό, αλλά ταυτόχρονα και την τρυφερότητα, τη συμπόνια, τη θλίψη ή την απόγνωση. Συναισθήματα συμπληρωματικά και εναλλάξιμα. Τους ανθρώπους αυτούς η Arbus θεώρησε αριστοκράτες τής ζωής. Πρόσωπα που ξεχωρίζουν «από χέρι». Τους φωτογράφισε με μιαν αυστηρή και επαναλαμβανόμενη φόρμα, σε τετράγωνο κάδρο που περιείχε πολύ λίγα στοιχεία από τον περιβάλλοντα χώρο, ενώ το ενδιαφέρον εστιαζόταν στο ίδιο το πρόσωπο. Η ιδιαίτερη αξία όμως τής φωτογράφου βρίσκεται κυρίως στην αποστασιοποιημένη (αλλά ποτέ αδιάφορη) στάση της απέναντι στα πρόσωπα αυτά. Ο θεατής τής φωτογραφίας εισπράττει το ενδιαφέρον τής φωτογράφου για τον εικονιζόμενο, αλλά από τη φωτογραφία δεν προκύπτουν τα συναισθήματά της γι' αυτόν. Η Arbus έτσι εκφράζει μια ηθική και ταυτόχρονα αισθητική στάση. Σέβεται αυτόν που βρίσκεται μπροστά στον φακό της και δεν απλοποιεί, ούτε αποκωδικοποιεί την προσωπικότητά του, αλλά σέβεται και τον θεατή στον οποίο δεν επιβάλλει, ούτε υποβάλλει έναν τρόπο ανάγνωσης. Έτσι όμως σέβεται και την ίδια τη φωτογραφία αφήνοντας το μυστήριο κάθε καταγραφής να λειτουργήσει μέσω τού θεατή. Η Diane Arbus λίγα χρόνια μετά την αποκαλυπτική πρώτη της καλλιτεχνική εμφάνιση, και σε νέα ακόμα ηλικία, αποχώρησε από τη ζωή αυτοκτονώντας. Η αυτοκτονία της ίσως να έδωσε εμμέσως μια δική της ερμηνεία για τις φωτογραφίες της και έναν τρόπο ανάγνωσής τους.

Πρόσφατα Άρθρα

News (19 Απρ 2019)

Το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης διοργανώνει και παρουσιάζει την Τρίτη 7 Μαΐου στις 20:00 στο Πολιτιστικό Κέντρο Θεσσαλονίκης του ΜΙΕΤ Βίλα Καπαντζή – Βασιλίσσης Όλγας 108  την έκθεση...

News (19 Απρ 2019)

Στο πλαίσιο του προγράμματος δράσης του για το 2019, το Φωτογραφικό Kέντρο Θεσσαλονίκης διοργανώνει για 24η συνεχόμενη χρονιά ομαδική έκθεση μαθητικής φωτογραφίας, που θα ξεκινήσει πριν το Πάσχα και...

News (15 Απρ 2019)

Η απεικόνιση της γυναικείας μορφής στην τέχνη χρονολογείται από τις απαρχές της ανθρώπινης προσπάθειας να αφήσει ένα ίχνος χάριν έκφρασης, τελετουργίας ή επικοινωνίας. Κινείται επίσης παράλληλα με...

News (15 Απρ 2019)

Ένα βιβλίο απόσταγμα για Φωτογράφους, φωτογραφίες, εποχές. Μία προσωπική προσέγγιση στο φωτογραφικό έργο άλλων, ένας σχολιασμός πάνω στις εντυπώσεις που ο κάθε Φωτογράφος αφήνει να δημιουργηθούν,...

News (15 Απρ 2019)

Η Φωτογραφική Λέσχη Λιβαδειάς διοργανώνει έκθεση φωτογραφίας στο Art Cafe Αστραδενή, από την Δευτέρα 15 Απριλίου 2019 μέχρι την Κυριακή 21 Απριλίου 2019,  στα πλαίσια του προγράμματος "Μνήμη...

News (12 Απρ 2019)

Μετά από την μεγάλη επιτυχία του 1ου και του 2ου Photosphere, το Διεθνές Φεστιβάλ των Κυκλάδων και των Δωδεκανήσων, συνεχίζει το ταξίδι του και υπόσχεται άλλα δύο υπέροχα καλοκαιρινά...

News (10 Απρ 2019)

 Η Γκαλερί Σκουφά σας προσκαλεί στην ομαδική της έκθεση με τίτλο "POP in", την Πέμπτη 11 Απριλίου στις 19:30. Η έκθεση θα διαρκέσει έως τις 4 Μαΐου 2019.  Δημοφιλή είδωλα, διάσημα...

News (10 Απρ 2019)

Ο Πολιτιστικός Οργανισμός του Δήμου Νέας Σμύρνης θα φιλοξενήσει την έκθεση φωτογραφίας του Φώτη Καζάζη με τίτλο “Ελλάδα -Ελλάδα” στον Δημοτικό Πολυχώρο Γαλαξίας κατά το διάστημα 8 ως 15 Απριλίου. Η...

News (10 Απρ 2019)

Πρόσκληση συμμετοχής Καταληκτική ημερομηνία δηλώσεων συμμετοχής: Παρασκευή, 19 Απριλίου 2019. Η Περιφερειακή Διεύθυνση Α/θμιας & Β/θμιας Εκπαίδευσης Κρήτης (Π.Δ.Ε) και τo Σχολείο Ευρωπαϊκής...

News (10 Απρ 2019)

Το Photometria International Photography Festival ανοίγει τις πόρτες του για 11η συνεχόμενη χρονιά.  Πενήντα έξι χρόνια έχουν περάσει από το λόγο του Martin Luther King και η...

News (09 Απρ 2019)

Το γυμνό διαχρονικά στάθηκε σημαντικό και αναπόσπαστο θέμα στην φωτογραφική δημιουργία. Αποθεώθηκε από την κλασσική αρχαιότητα και την Αναγέννηση και στην πορεία του χρόνου κατέχει περίοπτη θέση...

Education (09 Απρ 2019)

Στην πατρίδα του την Πολωνία, ο Stanislaw Ignacy Witkiewicz απολαμβάνει τις τιμές του εθνικού ήρωα. Η αυτοκτονία του στις 18 Σεπτεμβρίου 1939, ημέρα κατά την οποία τα ρωσικά...